CERN’de Büyük Hadron Çarpıştırıcısı’nın ilk iki aylık döneminde ekstra geniÅŸ boyutlar, sicim kuramı ve aşırı yavaÅŸ yüklü parçacıklar gibi egzotik konularda keÅŸifler bekleniyor.
CENEVRE – Kozmosun sırlarını çözmek için yürütülen Büyük Patlama deneyinde çalışan bilim insanları, evrenin özü ve oluÅŸumuyla ilgili beklenmedik buluÅŸlara da ulaşıyor. Deneyi yürüten Avrupa Nükleer AraÅŸtırma Merkezi’nin (CERN) araÅŸtırmacıları, 10 milyar dolar deÄŸerindeki Büyük Hadron parçacık çarpıştırıcısının ilk yüksek güçle çalışmasının iki aylık dönemini deÄŸerlendirdiler.
Yeraltındaki tünelde çarpışmaları kaydeden atom çarpıştırıcısının 6 detektöründen birinin sorumlusu Oliver Buchmueller, bu aşamada ekstra geniş boyutlar, sicim kuramı ve aşırı yavaş yüklü parçacıklar gibi egzotik konularda keşiflerde bulunabileceklerini belirtti.
Buchmueller, İsviçre ile Fransa arasındaki sınırda yeraltında yapılmakta olan deneyde bu tip keşiflerin, evrendeki varlığının açıklanması istenen, Tanrı parçacığı diye de adlandırılan Higgs boson parçacığını ve karanlık maddenin varlığına dair kanıtlar sunabilecek süper simetrik-parçacıklarını bulma çabalarına paralel gittiğini söyledi.
CERN’ün hızlandırıcı ve teknoloji direktörü Steve Myers da deneyin çok iyi gittiÄŸini belirterek, bundan sonra artık atom çarpıştırıcısına çok dikkat etmeleri gerektiÄŸini ve daha önce teknik sorunlar yüzünden kapatılmak zorunda kalınan makinanın bir kez daha devre dışı kalmasının en son istedikleri ÅŸey olduÄŸunu vurguladı.
Ä°LK ALT TANECÄ°K BULUNMUÅžTU
Hadron çarpıştırıcısının son derece ileri teknoloji ürünü detektörleri, fizikçilerin “standart model” diye adlandırdıkları ve geçmiÅŸte yapılan deneylerde elde edilen unsurları tespit etmiÅŸti. Bu çalışmalarda, yüzyılın en büyük deneyi olarak kabul edilen ve Büyük Patlama ortamının yaratılmaya çalışıldığı Büyük Hadron Çarpıştırıcısı’nda, madde ile antimadde arasındaki etkileÅŸimin doÄŸasını gün ışığına çıkarması umulan deneyde, ilk alt tanecik belirlenmiÅŸti.
Dev atom çarpıştırıcısındaki Atlas deneyinde tespit edilen parçacığa bilim adamları “beauty quark-güzellik parçacığı” ya da “alt tanecik” adını veriyorlar. Alt tanecikler ilk kez 1977′de keÅŸfedilmiÅŸti.
“Güzellik taneciÄŸi” ya da “alt taneciÄŸin” tipinin “B ” olduÄŸunu belirten bilimadamları, bu parçacığı bulmak için 10 milyon kez yapılan proton çarpışmalarında toplanan verilerin deÄŸerlendirildiÄŸini vurgulamışlardı.
Büyük Hadron Çarpıştırıcısı’nda geçen ay 10 milyon kez atom altı parçacık çarpışması yapılmıştı. 27 kilometrelik oval tünelde hızlandırılarak, bugüne kadarki rekor düzeyde, 7 TeV enerjiyle, ışık hızına yakın bir hızla yol alırken çarpıştırılan parçacıkların parçalanma anlarının kayda alınmasında da aÅŸama kaydedilmiÅŸti.
Önceki deneylerde çarpışma anları saniyede 50 milyon kez görüntülenirken, deneyin bu aşamasında bu sayı, saniyede 100 milyon keze yükseltilmişti. Deneyin 2013 yılında 14 TeV enerjiyle yapılması öngörülüyor. (aa)
